دوفصلنامه علمی تفسیر تطبیقی روایی

دوفصلنامه علمی تفسیر تطبیقی روایی

مفهوم بداء در روایات تفسیری شیعه و ردیه‌های روایی اهل سنت؛ تحلیل تطبیقی ذیل آیه (رعد: 39)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبه سطح چهار. مدرس حوزه
10.22034/jff.2026.2822.1043
چکیده
چکیده
آیه 39 سوره رعد از مهم‌ترین مستندات قرآنی در تبیین مسئله بداء بوده و همواره محل مناقشه میان اندیشمندان فریقین میباشد. روایات تفسیری شیعه با استناد به این آیه، بداء را به معنای ظهور و آشکار شدن تقدیرات مشروط در عرصه تکوین دانسته و آن را ناظر به تغییر در علم فعلی و ظهور خارجی مقدرات، نه تغییر در علم ذاتی الهی، تفسیر کرده‌اند. در مقابل، اکثر عالمان اهل سنت به دلیل تلقی بداء به معنای پیدایش علم پس از جهل، آن را ناسازگار با علم ازلی خداوند دانسته و بر آن اشکال وارد کرده‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، روایات تفسیری فریقین ذیل آیه 39 سوره رعد را بررسی کرده و به تحلیل مبانی، دلالت‌ها و کارکردهای مفهوم بداء در این روایات می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از اختلافات میان دو مکتب، برخاسته از تفاوت در تعریف و خلط میان بداء به معنای ظهور امر برای بندگان با بداء به معنای پیدایش علم جدید برای خداوند است. بررسی روایات اهل سنت درباره محو و اثبات و تغییر برخی مقدرات، حاکی از وجود مضامینی قریب به مبانی شیعی بداء در منابع روایی آنان است. ازاین‌رو، اختلاف موجود بیش از آنکه ماهوی باشد، ناظر به تبیین‌های وتفسیرهای کلامی وچارچوب‌ -های مفهومی متفاوت دو مذهب است. این پژوهش ضمن تبیین دقیق نسبت میان محو و اثبات و بداء، زمینه بازخوانی انتقادی نقدهای اهل سنت و ارائه فهمی منسجم‌تر از آموزه بداء در پرتو روایات تفسیری را فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Concept of Badāʾ in Shi'a Exegetical Narrations and Sunni Hadith-Based Refutations: A Comparative Analysis in Light of Qur'an 13:39

نویسنده English

masomeh sahrai
student.professor
چکیده English

Abstract

Verse 39 of Sūrat al-Raʿd is a key Qur'anic basis for the doctrine of Badāʾ and a major point of debate between Shi'a and Sunni scholars. Shi'a exegetical narrations interpret Badāʾ as the manifestation of conditional divine decrees in creation, involving changes in the external realization of events and God's active knowledge, not His essential knowledge. In contrast, many Sunni scholars, understanding Badāʾ as the emergence of knowledge after ignorance, reject it as incompatible with divine eternal knowledge.This study uses a descriptive-analytical and comparative approach to examine Shi'a and Sunni narrations on this verse. It finds that the disagreement mainly results from different definitions of Badāʾ and from conflating its meaning as divine manifestation for humans with a change in God's knowledge. Sunni narrations on effacement and confirmation (maḥw and ithbāt), supplication, kinship ties, and decree alteration also contain themes similar to Shi'a ideas of Badāʾ.Thus, the disagreement is largely conceptual rather than substantive, arising from different theological frameworks. The study clarifies the relation between maḥw wa ithbāt and Badāʾ, offering a more coherent understanding of the doctrine in light of exegetical narrations.

کلیدواژه‌ها English

Badāʾ
effacement
confirmation
Umm al-Kitāb
tafsir narrations